تردد سالانه ده ها هزار کشتي و تخليه زباله ها و پسماندهاي ناشي از آنها در آب هاي جنوبي ايران که به آلوده کردن محيط زيست منحصربه فرد اين منطقه منجر مي شد، موجب شد که در پنجاه و ششمين اجلاس کميته بين المللي حفظ محيط زيست دريايي، خليج فارس و درياي عمان به عنوان منطقه ويژه دريايي مصوب شود. اين اجلاس روزهاي 18 تا 22 تيرماه سال جاري در شهر لندن برگزار شد. پيش از اين، 8 منطقه دريايي مديترانه، بالتيک، کارائيب، درياي سرخ، درياي سياه، خليج عدن، مناطق قطب جنوب و نيز درياي شمال به عنوان مناطق دريايي ويژه مصوب شده بود. قرار گرفتن خليج فارس و درياي عمان به عنوان منطقه ويژه از آن جهت اهميت دارد که از اين پس مراقبت ويژه اي بر فعاليت هاي کشتيراني در اين منطقه صورت مي گيرد. منطقه ويژه دريايي منطقه اي است که در آن به دليل شرايط خاص اقيانوسي، تردد زياد شناورها و حساسيت بالاي زيست محيطي، مراقبت ويژه اي بر فعاليت هاي دريايي به ويژه کشتيراني مورد نياز است. گزارش روزنامه شرق را در ادامه مطلب بخوانید

سازمان بهداشت جهاني ‪ (WHO) اعلام كرد، كشورهاي آسيايي بايد با همان فوريتي كه اكنون محور توجه خود را بر مبارزه با شيوع بيماري‌ها متمركز كرده‌اند، خود را براي مقابله با فجايع ناشي از گرم شدن هواي جهان آماده كنند.

“شيگرو اومي” مدير منطقه‌اي سازمان بهداشت جهاني ‪ WHOدر حوزه منطقه غرب اقيانوس آرام گفت، در شرايطي كه انتظار مي‌رود سهم آسيا در انتشار گازهاي گلخانه‌اي ناشي از سوختن سوخت‌هاي فسيلي افزايش يابد، اتخاذ يك تدبير فوري براي به حداقل رساندن وخامت اين وضعيت ضروري است.

اومي در پايتخت مالزي به خبرنگاران گفت، “در زمينه مسائل زيست محيطي اگر آنقدر صبر كنيم تا بحران اتفاق بيفتد، كار از كار خواهد گذشت.” وي افزود، همه به توسعه اقتصادي علاقمند هستند اما به طريقي بايد ميان اين توسعه و حفظ طبيعت توازن برقرار كرد و اگر اين اقدام اكنون انجام نشود، عواقب بسيار وخيمي در پيش خواهد بود.

به عقيده او سازمان بهداشت جهاني در ترغيب كشورهاي عضو به آماده ساختن خود براي مبارزه با بيماري‌هاي مسري مانند سارس و آنفلوانزاي مرغي موفق بوده است اما لازم است كه اقدام مشابهي نيز براي آماده شدن در برابر فجايع احتمالي زيست محيطي اتخاذ شود.

اومي در كارگاه سازمان بهداشت جهاني در زمينه تغييرات آب و هوا گفت، ذوب شدن يخچال‌هاي يخي هيماليا به علت بالا رفتن دماي جهان، خطر زير آب رفتن جزاير مرجاني، بروز شرايط غيربهداشتي و بروز بيماريهاي مختلف، از بين رفتن محصولات و آسيب ديدن ذخاير غذايي را به دنبال دارد.

وي افزود، افزايش درجه حرارت دما از جمله متغيرهايي است كه موجب بروز مالاريا مي‌شود و اين بيماري در مكان‌هايي كه قبلا وجود نداشت ظاهر مي‌شود و دوباره بروز مي‌كند.

اين مقام سازمان بهداشت جهاني گفت، اين بيماري كه از طريق پشه به وجود مي‌آيد پس از بروز دوباره در كره جنوبي در اواخر سال ‪ ،۱۹۹۰سال جاري در بلندي‌هاي “پاپوا گينه نو” بروز كرد.

وي افزود، افزايش درجه حرارت دماي هوا همچنين موجب افزايش تب دانگ در آسيا شده است.

براي مثال در كشور كوچك سنگاپور افزايش متوسط درجه حرارت سالانه هوا از ‪ ۲۶/۹درجه سلسيوس در سال ‪ ۱۹۷۸به ‪ ۲۸/۴درجه سلسيوس در سال ‪ ،۱۹۹۸يكي از عوامل ده برابر شدن موارد ابتلا به تب دانگي ظرف ‪ ۲۰سال اخير بوده است.

مبارزه با گرم شدن هواي جهان و افزايش انتشار گازهاي گلخانه‌اي مستلزم مشوق‌هاي مالياتي ابتكاري و سوبسيدهايي براي انرژي پاك يا صنايع كم مصرف بعلاوه توسعه فناوري‌هاي بي‌ضرر براي محيط زيست و تغيير در شيوه زندگي جهت كاهش استفاده از خودرو است.

اومي گفت، سازمان بهداشت جهاني اميدوار است كه با جمع آوري شواهد و مدارك دال براثر منفي تغييرات آب و هوا كشورها را وادار كند كه رويه‌هاي خود را تغيير دهند.

منبع: سایت پزشکان بدون مرز به نقل از رويترز 

ددت به عنوان اولين حشره کش سنتتيک مورد استفاده در مبارزه با آفات نباتی و ناقلين بيماريها تاثير مثبت و منفی بسياری بر سلامت انسانها گذارده است.

تاثير اين سم تا آنجا عميق بوده است که بسياری از مفاهيم جديد در کنترل آفات و ناقلين از جمله تئوری مديريت تلفيقی آفات با هدف کاهش اثرات مخرب اين سم و کاهش و نهايتا حذف کاربرد آن ارائه گرديده است. کشف اين ماده از جالبترين و چالش برانگيرترين کشفيات دانش بشری بوده است.
ددت از ماده ای معجزه گر تا آلوده کننده ای ممنوع                       
در اواخر دهه ۱۹۳۰ ميلادی، پاول مولر شيميدان محقق در شرکت ژژی واقع در بازل سوئيس مشغول تحقيق برای يافتن حشره کشی برای مبارزه با بيد لباس بود. وی در يکی از آزمايشاتش از ترکيبی بنام دی کلرو دی فنيل تری کلرو اتان استفاده نمود که قبلا در سال ۱۸۴۷ توسط شيميدانی آلمانی ساخته شده بود. مولر داخل جعبه ای شيشه ای را به اين ترکيب پودری سفيد رنگ و بدون بو آغشته نمود و سپس تعداد زيادی مگس خانگی را در داخل جعبه قرار داد. بدوا هيچ اتفاقی نيفتاد اما صبح روز بعد همگی مگس ها مرده بودند. دسته های جديدی از مگس و ديگر حشرات هم که اضافه می شدند به همين ترتيب از ميان می رفتند حتی پس از شسته شدن 

ظرف با مواد حلال هم باقيمانده بسيار ناچيز ترکيب موجود بر روی ديواره جعبه، موجب مرگ حشرات داخل آن می شد.
مولر با کشف ويژگی های اين ترکيب که نهايتا نام DDT را به خود گرفت به دريافت جايزه نوبل پزشکی سال ۱۹۴۸ نائل آمد.
مورخ سوئيسی لوکاس استراومن می گويد:
” ددت دارای ويژگی هائی است که ساير حشره کش هافاقد آن هستند. بسيار ارزان است، می تواند بطورانبوه توليد شود، فاقد اثرات بسيار سمی بر روی انسان و حيوانات خونگرم است و می تواند تعدادزيادی حشره را در مدت زمان کوتاهی نابود کند.”

ددت به جنگ وارد می شود:

طی جنگ دوم جهانی، متفقين برای پيشگيری از ابتلای سربازان و شهروندان به مالاريا، تيفوس و ساير بيماری های منتقله توسط حشرات بنحو گسترده ای از ددت استفاده نمودند. يکی از اولين موفقيت های ددت کنترل طغيان گسترده تيفوس در سال ۱۹۴۴ ناپل بود در عين حال از اين ماده در آلمان هم به عنوان يک حشره کش کشاورزی برای افزايش توليد زراعی استفاده می شد.
استراومن که برای يک گروه بين المللی به بررسی نقش شرکت های شيميائی سوئيس در جريان جنگ دوم پرداخته است می گويد: ” شرکت ژژی در آن زمان هم به متفقين و هم به آلمان ددت می فروخت. تنها در سال اول توليد اين ماده، آلمانی ها سفارش خريد ده هزار تن را داده بودند که برای يک محصول تازه بسيار زياد بود. ”

ماده شيميائی معجزه گر:
موفقيت های بعدی ددت در مبارزه با مالاريا بسيار جالب توجه بود. در سال ۱۹۴۵ بر اساس تخمين انجام شده ۷۵ ميليون هندی به مالاريا مبتلا شده بودند که تلفاتی بالغ بر ۸۰۰۰۰۰ نفر داشت. در اوايل دهه ۶۰ ، تعداد موارد بيماری به ۵۰۰۰۰ هزار مورد کاهش يافته بود. در سال ۱۹۴۸ در منطقه ای که امروزه سری لانکا نام دارد تاقبل از معرفی ددت ۸/۲ ميليون نفر به مالاريا مبتلا شدند اين عدد پس از معرفی اين ترکيب تا حد ۳۰ مورد در سال ۱۹۶۴ کاهش يافت. در يونان نيز تعداد موارد بيماری از يک تا دو ميليون مورد در سال به صفر رسيد. همچنين در ساردينيا تعداد موارد مالاريا ۷۵۰۰۰ مورد بود که پس از پايان مبارزه در سال ۱۹۵۱ به ۹ مورد رسيد. به علاوه ددت موجب ريشه کنی مالاريا در اروپا و امريکای شمالی شده است.

آلوده کننده منفور:
در اواخر دهه ۱۹۴۰ و اوايل ۱۹۵۰ ميلادی برخی دانشمندان دريافتند که گونه های خاصی از حشرات مثل مگس خانگی نسبت به اين آفت کش مقاوم شده اند به علاوه به کارگيری مداوم اين ماده برای مقاصد کشاورزی طی دو دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ و به تبع آن تجمع آين ماده در زنجيره غذائی موجب بروز نگرانی هايي شد.
استراومن می گويد: ” به دليل سميت حاد ناچيز اين ماده برای انسان به نسبت ديگر سموم، استفاده های متنوعی از آن به عمل آمده است. ماندگاری اين ماده يعنی همان خاصيتی که مولر بدنبال آن بود حال به يکی از معضلات کليدی تبديل شده است.”
در سال ۱۹۶۲ راشل کارسون کتابی را تحت عنوان بهار خاموش در ايالات متحده به چاپ رساند و در آن مشکلات زيست محيطی ناشی از بکارگيری اين ماده را برشمرد و تاثيرات نامطلوب آن را بر پرندگان شکاری مورد توجه قرار داد. در سال ۱۹۷۲ ايالات متحده بکارگيری ددت را ممنوع ساخت و بسياری از کشورهای دنيا نيز پس از اين کشور دست به اين اقدام زدند. استراومن در ادامه می افزايد: ” مقامات سوئيسی ابتدا به مخالفت با اين اقدام پرداختند اما زمانی که ايالات متحده و کانادا واردات پنير سوئيسی را بدليل وجود باقيمانده ددت در آن ممنوع کردند متوجه شدند که بايد دست به اقداماتی بزنند به همين دليل آنها نيز پس از چند ماه، استفاده از ددت را ممنوع اعلام کردند.”
در واقع اگرچه ددت در چربی بدن حيوانات و انسان تجمع می يابد اما هنوز هيچ مدرک معتبری در خصوص اثرات زيانباراين ترکيب بر بدن انسان در دست نيست !

 توقف تدريجی توليد:
در سال ۲۰۰۱ ميلادی بيش از ۱۲۰ کشور پيمان نامه جهانی منع استفاده از ۱۲ ترکيب شيميايي را که تحت عنوان آلوده کنندگان پايدار آلی ناميده می شوند در چارچوب کنوانسيون استکهلم امضا نمودند. در اين پيمان نامه به ۲۵ کشور جهان اجازه داده شده است مادامی که جايگزينی مقرون به صرفه برای ددت نيافته اند تحت نظارت و راهنمايي سازمان بهداشت جهانی از اين ماده استفاده نمايند.
مارسل تانر مدير انستيتو مناطق گرمسيری سوئيس اظهار می دارد: ” ددت بنا به دلايلی هنوز جايگاه خود را در برنامه های کنترل مالاريا حفظ کرده است. اول به خاطر اينکه مناطقی در جهان وجود دارد که آنوفل های ناقل هنوز به ددت مقاوم نشده اند دليل ديگر اينکه برای کاستن از جمعيت پشه ها در اماکن مسکونی که موجب کاهش موارد انتقال مالاريا می شودمی توان از مقادير بسيار کمی از آن استفاده نمود. با اين حساب اگر بار زياد بيماری را در نظر داشته باشيم و در مقابل فقدان ابزارهای مناسب برای کنترل مالاريا را پيش روی قرار دهيم با وجود ابزاری مثل ددت که همچنان موثر است ممنوعيت استفاده از آن اشتباهی مطلق خواهد بود.”
از دهه ۱۹۹۰ که استفاده از ددت متوقف گرديد تعداد موارد ابتلا به مالاريا در افريقا و امريکای جنوبی متناوبا افزايش داشته است.
روبرت ريدلی از برنامه تحقيقات بيماری های گرمسيری سازمان بهداشت جهانی ضمن تاييد اين گفته اضافه می کند: ” ممنوعيت کلي بکارگيري ددت اثراتي کاملا منفی بر کشور هايي خواهد داشت که هنوز برآن به عنوان عامل اصلی کنترل مالاريا تکيه دارند.”

حافظ حيات:
در اواخر دهه ۱۹۳۰ شرکت ژژی يکی از توليد کنندگان مواد رنگی بود که تحقيقاتش را بر مواد دارويي جديد متمرکز نموده بود. اما ددت اين شرکت را قادر ساخت بازار کاملا تازه ای را برای مواد شيميايي مورد استفاده در کشاورزی بدست آورد و نيز به ۱۵-۱۰ سال برتری آن نسبت به ساير رقبا انجاميد. مشخص گرديده است که تا قبل از دهه ۵۰ ميلادی يعنی زمان حرکت بسوی بازار علف کش ها، ددت مهمترين آفت کش مورد استفاده در کشاورزی بوده است.
اما پاول مولر در سال ۱۹۶۵ يعنی سه سال پس از انتشار کتاب بهار خاموش در گذشت. ويلی بوتيکر زيست شناس که در دهه ۱۹۴۰ ميلادی در شرکت ژژی مشغول به کار بوده است و برخی از اولين بررسی های صحرايي ددت را در سوئيس به انجام رسانده است در مورد مولر می گويد: ” پاول فردی نسبتا خجالتی و کمرو و از اصالتی واقعی برخوردار بود. او که ماده اش روزی حافظ جهان بود هرگز از اينکه ديگر مورد توجه عموم قرار نداشت اظهار ناراحتی نمی کرد.”

مهرداد ضرابی
کارشناس ارشد حشره شناسی پزشکی و مبارزه با ناقلين
کارشناس کنترل ناقلين مرکز سلامت محيط و کار